Przed pielgrzymką do Hodyszewa. Jak przygotować stopy, żeby pęcherze nie zakończyły marszu?

Ponad 50 kilometrów w dwa dni. Pierwszego dnia pielgrzymi z Zambrowa będą szli niemal do wieczora, a następnego ranka znów założą buty i ruszą w drogę. I właśnie wtedy drobiazgi, których na początku marszu prawie się nie czuje, zaczynają mieć znaczenie: ucisk na pięcie, zsuwająca się skarpeta czy obtarty palec po kilku godzinach mogą skutecznie utrudnić każdy kolejny kilometr. Dlatego przygotowanie do pielgrzymki zaczyna się jeszcze przed samym wymarszem.

41. Zambrowska Piesza Pielgrzymka do Matki Bożej Pojednania w Hodyszewie odbędzie się 28 i 29 sierpnia 2026 roku. Według harmonogramu opublikowanego przez naszą redakcję pierwszego dnia uczestnicy spotkają się na mszy o godz. 8:00 w kościele pw. Trójcy Przenajświętszej w Zambrowie. Wymarsz zaplanowano na 9:15, a dojście do miejsc noclegowych między godz. 18:00 a 18:45.

Drugiego dnia pierwsza grupa ruszy o 6:45, kolejna po niej o 7:30. Wejście do Hodyszewa przewidziano około godz. 14:50, tuż przed mszą w sanktuarium. Cała trasa liczy około 52 km i jest podzielona na dwa dni marszu.

Dla stóp oznacza to tysiące powtórzeń tego samego ruchu. But, który delikatnie uciska podczas krótkiego spaceru, po kilku godzinach może drażnić dokładnie ten sam fragment pięty przy każdym kolejnym kroku.

Mechanizm powstawania pęcherzy opisali Rebecca Rushton i Douglas Richie w pracy naukowej „Friction Blisters of the Feet: A New Paradigm to Explain Causation”, opublikowanej w 2024 roku w „Journal of Athletic Training”.

Przy każdym kroku kości stopy poruszają się względem skóry znajdującej się w kontakcie ze skarpetą i butem. Jeśli tarcie jest duże, powierzchnia skóry pozostaje względnie nieruchoma, a jej głębsze warstwy są raz za razem odkształcane.

Po wielu takich powtórzeniach wewnątrz naskórka może dojść do niewielkiego rozwarstwienia. Powstała przestrzeń stopniowo wypełnia się płynem i tworzy bolesny pęcherz.

Rushton i Richie wskazują trzy elementy sprzyjające jego powstawaniu: ruch kości względem skóry, dużą siłę tarcia oraz wielokrotne powtarzanie tego samego obciążenia. Dlatego but, który nie sprawia żadnego problemu podczas krótkiego spaceru, po kilku godzinach marszu może zacząć dawać o sobie znać.

Przygotowanie do pielgrzymki dobrze zacząć jeszcze przed dniem wyjścia. Kilka dłuższych spacerów pozwala sprawdzić cały zestaw, który później będzie nam towarzyszył: buty, skarpety i sposób ich dopasowania do stopy.

W przeglądzie Rushtona i Richiego opisano między innymi badanie obejmujące ponad 2600 kadetów wojskowych. Osoby, które intensywniej używały swoich butów przez dwa tygodnie poprzedzające szkolenie, rzadziej później doświadczały pęcherzy.

Nie ma jednej liczby kilometrów, po której można uznać buty za "rozchodzone". Dłuższy spacer ma przede wszystkim pokazać, co dzieje się po godzinie czy dwóch: czy pięta zaczyna się przesuwać, skarpeta zwija się przy palcach albo w jednym miejscu regularnie pojawia się pieczenie.

Jeśli ten sam punkt zaczyna przeszkadzać podczas kolejnych treningowych spacerów, przed pielgrzymką jest jeszcze czas na zmianę obuwia, skarpet albo sposobu zabezpieczenia stopy.

Nowe buty mogą wydawać się wygodne podczas kilkuminutowej przymiarki. Dopiero kilka godzin chodzenia pokazuje, czy pozostają komfortowe przy opuchniętych stopach, wilgotnych skarpetach i tysiącach kolejnych kroków.

American Academy of Dermatology zaleca obuwie dobrze dopasowane do stopy. Zbyt ciasne zwiększa miejscowy nacisk, natomiast w zbyt luźnym stopa może mocniej się przesuwać.

Na pielgrzymkę najlepiej zabrać buty, w których wcześniej udało się komfortowo przejść dłuższą trasę. Szczególnie trzeba obserwować pięty, palce i boczne części stopy, bo właśnie tam często jako pierwsze pojawiają się miejsca ucisku.

Przy sierpniowym wymarszu warto zwrócić uwagę na materiał butów. Skóra naturalna może przepuszczać więcej powietrza niż szczelna skóra syntetyczna, ale w ciepły dzień dobrze sprawdzają się także lekkie buty wykonane z przewiewnej siateczki. Obuwie z mało przepuszczalnej „ekoskóry” może szybciej zatrzymywać ciepło i wilgoć, przez co stopa mocniej się poci. A wilgotna skóra jest bardziej podatna na otarcia podczas wielogodzinnego marszu.

Dobrze jest też sprawdzić sznurowanie. Pięta nie powinna wyraźnie unosić się przy każdym kroku, a przód buta powinien pozostawiać palcom wystarczająco dużo miejsca.

Przez wiele godzin skarpeta znajduje się bezpośrednio między skórą a butem. Jeżeli zacznie się zwijać pod piętą albo tworzyć fałd przy palcach, w jednym miejscu pojawia się dodatkowy nacisk.

American Academy of Dermatology zaleca podczas długiej aktywności skarpety dobrze odprowadzające wilgoć. W przeglądzie badań Rushtona i Richiego najlepiej udokumentowane działanie ochronne miały gęste, amortyzujące skarpety akrylowe. Wyniki badań dotyczących zakładania dwóch par skarpet były mniej jednoznaczne.

Na dwudniową pielgrzymkę dobrze zabrać co najmniej jedną suchą parę do bagażu podręcznego.

Pęcherz często daje o sobie znać wcześniej. Pierwszym sygnałem może być miejscowe pieczenie, tkliwość albo zaczerwienienie.

American Academy of Dermatology zaleca przerwanie aktywności, gdy zaczyna pojawiać się ból lub dyskomfort. Podczas pielgrzymki wykorzystać można najbliższy postój na sprawdzenie bolącej stopy, zanim podrażnienie będzie się nasilało przez kolejne kilometry.

Czasem przyczyna okazuje się banalna: przesunięta skarpeta, niewielki kamień, zbyt mocno zawiązany but albo szew, który przy każdym kroku uciska to samo miejsce.

W podręcznej apteczce przydają się rzeczy, po które można sięgnąć podczas postoju bez szukania głównego bagażu.

Pod kątem stóp warto spakować zapasowe skarpety, zwykłe plastry, miękkie opatrunki oraz coś do zabezpieczenia pęcherza lub otarcia. Wśród preparatów na pęcherze i otarcia można znaleźć m.in. plastry hydrokoloidowe, które osłaniają bolesne miejsce i zmniejszają dalsze tarcie podczas chodzenia.

Jeżeli ktoś regularnie zabezpiecza konkretne miejsca stóp podczas dłuższych spacerów, dobrze zabrać dokładnie ten sam rodzaj opatrunku, który został już wcześniej sprawdzony. Dzień pielgrzymki jest kiepskim momentem na testowanie nowego sposobu oklejania stóp.

Jeżeli pęcherz pozostaje zamknięty, dobrze go osłonić i ograniczyć dalszy ucisk. Brytyjska National Health Service (NHS), czyli publiczna służba zdrowia, zaleca utrzymywanie miejsca w czystości oraz zabezpieczenie go miękkim plastrem lub wyściełanym opatrunkiem.

Skóra pokrywająca pęcherz tworzy naturalną osłonę dla znajdującej się pod nią tkanki. Z tego powodu NHS odradza samodzielne przekłuwanie pęcherza oraz odrywanie skóry znajdującej się nad zmianą.

Jeżeli pęcherz pęknie w trakcie marszu, miejsce trzeba delikatnie oczyścić, pozostawić skórę znajdującą się nad zmianą i ponownie zabezpieczyć przed kontaktem z wnętrzem buta.

Przy dłuższym chodzeniu warto spróbować zmniejszyć nacisk na bolesne miejsce. Sam plaster niewiele pomoże, jeśli dokładnie w tym samym punkcie nadal uciska twardy element buta.

Talk, antyperspirant czy różnego rodzaju środki zmniejszające tarcie regularnie pojawiają się w poradach dla osób wybierających się na długi marsz. Badania dotyczące ich skuteczności dają jednak znacznie mniej pewny obraz niż w przypadku sprawdzonego obuwia czy odpowiednich skarpet.

Wspomniani wcześniej Rushton i Richie w przeglądzie "Friction Blisters of the Feet: A Critical Assessment of Current Prevention Strategies" nie znaleźli wystarczających podstaw do rekomendowania antyperspirantów jako skutecznej metody zapobiegania pęcherzom. W części analizowanych badań preparaty powodowały dodatkowo podrażnienie skóry.

Podobnie wyglądają dane dotyczące talku. Wyniki nie wykazały wyraźnego działania ochronnego, a w niektórych eksperymentach pęcherzy pojawiało się więcej.

American Academy of Dermatology wymienia wazelinę jako sposób zmniejszania tarcia w miejscach podatnych na otarcia. Przegląd badań poświęconych konkretnie pęcherzom na stopach wskazuje jednak, że dowody dotyczące środków poślizgowych pozostają ograniczone.

Niewielkie pęcherze najczęściej goją się bez komplikacji. Obserwacji wymaga jednak zmiana, wokół której zaczyna narastać zaczerwienienie, obrzęk lub jest ona wyjątkowo bolesna. Niepokojącym sygnałem jest również ropna wydzielina.

Wymienione wcześniej NHS oraz American Academy of Dermatology wskazują takie objawy jako możliwe oznaki zakażenia.

Szczególnej ostrożności wymagają osoby z cukrzycą, zaburzeniami czucia w stopach, problemami z krążeniem oraz chorobami utrudniającymi gojenie ran. W ich przypadku nawet niewielkie uszkodzenie skóry może wymagać konsultacji z lekarzem.