Z okazji Dnia Zwycięstwa...

Delegacja władz miasta złożyła wieniec na cmentarzu jeńców radzieckich w Zambrowie z okazji rocznicy zakończenia II Wojny Światowej.

Skromna, bo dwuosobowa delegacja władz miasta w osobach: Burmistrz Kazimierz Dąbrowski i Naczelnik Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Miasta Zbigniew Jach, złożyła wczoraj (piątek, 7 maja) wieniec i zapaliła znicze przy pomniku na cmentarzu żołnierzy radzieckich w Zambrowie. Wieniec złożono w ramach obchodów „Dnia Zwycięstwa” - święta państwowego, przypadającego na 9 maja.

Niepisaną tradycją w Zambrowie od wielu lat jest odwiedzanie cmentarza jeńców radzieckich w Dniu Zwycięstwa przez delegacje władz miasta. Wielokrotnie przez ostatnie lata z okazji „Dnia Zwycięstwa” na cmentarz żołnierzy radzieckich do Zambrowa przyjeżdżała również reprezentacja z białoruskiej ambasady w Polsce, a nawet weterani wojenni. W tym roku skromna ceremonia złożenia wieńca i zapalenia zniczy miała o wiele bardziej kameralny charakter.

Dzień Zwycięstwa jest świętem państwowym obchodzonym 9 maja z okazji zakończenia II wojny światowej. Święto to dawniej obchodzone było w ZSRR i krajach bloku socjalistycznego, w tym w PRL. Obecnie nadal jest obchodzone w niektórych byłych republikach radzieckich, a w Federacji Rosyjskiej i na Białorusi jest jednym z głównych świąt państwowych. W PRL-u w latach 1946–1990 było to Narodowe Święto Zwycięstwa i Wolności. Wraz ze zmianami ustrojowymi znaczenie święta w III Rzeczpospolitej zmalało, jednak nie każdy wie, że zgodnie z Dekretem z Dnia 8 maja 1945 r. (Dz.U. 1945 nr 21 poz. 116) w Polsce jest nadal obowiązującym świętem.

Cmentarz jeńców radzieckich w Zambrowie jest miejscem raczej zapomnianym przez ludzi. Położony jest na granicy Zambrowa i Woli Zambrowskiej przy ul. Mazowieckiej. Ma około 100 lat. Założony był jako prawosławny, a pod koniec lat 30. 71 Pułk Piechoty planował zmienić go na cmentarz garnizonowy. Obszar zasadzony jest drzewami, a cały teren, z wyjątkiem kilku starych alejek zarośnięty jest trawą. Centralnym miejscem jest nadgryziony przez ząb czasu i często niszczony przez wandali pomnik, z wysokim błękitnym prostym sześciennym cokołem, na którym znajduje się czerwona radziecka gwiazda. Obok znajduje się tablica pamiątkowa.

Jeśli wierzyć zapisom znajdującym się na głównym pomniku, na cmentarzu żołnierzy radzieckich w Zambrowie „spoczywa ponad 12 tys. żołnierzy Armii Radzieckiej wymordowanych w obozie jeńców w Zambrowie przez okupanta hitlerowskiego w okresie II Wojny Światowej”.

Jak powiedział nam jednak Andrzej Zawistowski z IPN pochowani na nim są polegli w 1941 r. okupanci oraz czerwonoarmiści, a nie „Armia Radziecka”, jak sugerują napisy na pomniku wykonane najwyraźniej przez kogoś bez wiedzy historycznej. Nazwa Armia Radziecka obowiązywała bowiem dopiero od 1946 r.

Nekropolia gruntownie przebudowana był i uporządkowana na początku lat 60. Wówczas wszystkie groby zostały umieszczone w 12 symetrycznych kwaterach.

Obecnie na cmentarzu znajdują się też mniejsze monumenty. Jeden wspominający 53 żołnierzy Armii Czerwonej z 3 Armii 2 Frontu Białoruskiego, którzy zginęli w walkach o miasto w sierpniu 1944 r. Ciała tych osób, sowieckim zwyczajem, początkowo pochowane były w centrum Zambrowa. W latach 60., gdy przebudowano cmentarz na Mazowieckiej, dokonano ekshumacji i przeniesiono te ciała na cmentarz. W miejscu wcześniejszego nagrobka w okolicach kościoła pw. Trójcy Przenajświętszej w latach 60. wybudowano pomnik, który w latach 90. przeniesiono także na cmentarz.

W latach 90. na cmentarzu w dwóch bezimiennych mogiłach pochowano szczątki dowódców i kursantów szkoły lotniczej 86 dywizji strzelców Armii Czerwonej poległych w czerwcu 1941 r.

Niezależnie od poglądów politycznych czy przekonań, warto pamiętać że jest to oficjalny cmentarz wojenny, na którym spoczywają szczątki wielu żołnierzy.

Jak powiedział nam w piątek burmistrz Kazimierz Dąbrowski najprawdopodobniej w tym roku miasto zamierza rozpocząć renowację terenu cmentarza. O zakresie i kosztach prac na razie jednak nic pewnego nie można powiedzieć.