Wysoki cholesterol: przyczyny, objawy, leczenie

Wysoki cholesterol, czyli hipercholesterolemia, to jeden z głównych czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, który dotyczy milionów Polaków, często nieświadomych zagrożenia. Jest to stan podstępny, ponieważ przez wiele lat nie daje żadnych dolegliwości, a jego pierwsze konsekwencje bywają bardzo poważne – zawał serca lub udar mózgu. Zrozumienie przyczyn, objawów i metod walki z wysokim cholesterolem to fundament profilaktyki i klucz do dłuższego życia w zdrowiu.

Wiele osób zadaje sobie pytanie: od czego jest wysoki cholesterol? Choć jest on niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu, jego nadmiar, a zwłaszcza frakcji LDL (tzw. „złego” cholesterolu), staje się niebezpieczny. Przyczyny wysokiego cholesterolu są złożone i najczęściej wynikają z połączenia kilku czynników.

Nieprawidłowa dieta i styl życia

To najczęstsza przyczyna wysokiego cholesterolu. Nasz organizm reaguje na to, co jemy i jak żyjemy. Do głównych winowajców należą:

• Dieta bogata w tłuszcze nasycone i trans: znajdują się one w czerwonym mięsie, tłustym nabiale, smalcu, utwardzonych margarynach, fast foodach i przetworzonych słodyczach.

• Niska aktywność fizyczna: regularny ruch pomaga podnosić poziom „dobrego” cholesterolu HDL i kontrolować masę ciała.

• Nadwaga i otyłość: szczególnie otyłość brzuszna, która jest silnie powiązana z zaburzeniami lipidowymi.

• Palenie papierosów: uszkadza ściany naczyń krwionośnych, ułatwiając odkładanie się cholesterolu i przyspieszając rozwój miażdżycy.

Uwarunkowania genetyczne

Wysoki cholesterol u szczupłej osoby, prowadzącej zdrowy tryb życia, często ma podłoże genetyczne. Predyspozycje do hipercholesterolemii mogą być dziedziczone, co oznacza, że organizm ma wrodzoną tendencję do nadprodukcji cholesterolu lub trudności z jego usuwaniem. Najpoważniejszą postacią jest hipercholesterolemia rodzinna.

Inne choroby i czynniki

Co powoduje wysoki cholesterol poza dietą i genami? Jego poziom może wzrastać wtórnie do innych schorzeń, takich jak:

• niedoczynność tarczycy;

• cukrzyca typu 2;

• przewlekła choroba nerek;

• niektóre choroby wątroby;

• stosowanie niektórych leków (np. sterydów).

Problem z wysokim cholesterolem polega na tym, że jest on „cichym zabójcą”. Przez lata za wysoki cholesterol nie daje żadnych specyficznych objawów. Ból głowy, zmęczenie czy problemy z koncentracją rzadko są z nim bezpośrednio wiązane. Dlatego tak kluczowe są regularne badania profilaktyczne (lipidogram).

Objawy skórne i widoczne sygnały

W niektórych, zazwyczaj zaawansowanych lub genetycznie uwarunkowanych przypadkach, mogą pojawić się widoczne objawy wysokiego cholesterolu:

• Żółtaki (kępki żółte): są to żółtawe, grudkowate złogi cholesterolu odkładające się pod skórą. Najczęściej pojawiają się na powiekach, w okolicach łokci, kolan, a także na ścięgnach (np. ścięgnie Achillesa).

• Rąbek starczy rogówki: białoszara obwódka wokół tęczówki oka, która u osób przed 45. rokiem życia może świadczyć o długotrwałej, ciężkiej hipercholesterolemii.

Te objawy skórne wysokiego cholesterolu są sygnałem alarmowym i wymagają natychmiastowej konsultacji lekarskiej.

Czy istnieją objawy wysokiego cholesterolu na nogach?

Tak, choć są to już objawy zaawansowanej choroby. Długotrwale wysoki cholesterol prowadzi do rozwoju miażdżycy w tętnicach nóg (choroba tętnic obwodowych). Objawy wysokiego cholesterolu na nogach to tak naprawdę objawy niedokrwienia:

• Ból łydek pojawiający się podczas chodzenia i ustępujący po odpoczynku (tzw. chromanie przestankowe).

• Uczucie zimnych stóp.

• Wolniejsze gojenie się ran na nogach.

Ostateczną diagnozę zawsze stawia lekarz na podstawie badania krwi zwanego profilem lipidowym (lipidogramem). Analizuje on stężenie:

• cholesterolu całkowitego: jego podwyższona wartość to sygnał do dalszej analizy;

• cholesterolu LDL („złego”): to główny winowajca miażdżycy. Jego nadmiar jest najgroźniejszy;

• cholesterolu HDL („dobrego”): pełni funkcję ochronną, transportując cholesterol z tkanek do wątroby;

• trójglicerydów: inny rodzaj tłuszczu we krwi, którego nadmiar również jest szkodliwy.

Lekarz interpretuje wyniki w kontekście indywidualnego ryzyka sercowo-naczyniowego pacjenta.

Leczenie to proces, który opiera się na dwóch filarach: zmianie stylu życia oraz w razie potrzeby - farmakoterapii.

Dieta przy wysokim cholesterolu – fundament terapii

Jaka dieta przy wysokim cholesterolu jest najskuteczniejsza? Opiera się ona na prostych zasadach:

Co jeść przy wysokim cholesterolu:

• warzywa i owoce: są źródłem błonnika, który pomaga usuwać cholesterol;

• pełnoziarniste produkty zbożowe: chleb razowy, grube kasze, płatki owsiane;

• chude mięso i ryby: drób bez skóry, tłuste ryby morskie (łosoś, makrela) bogate w kwasy omega-3;

• nasiona roślin strączkowych: fasola, groch, soczewica;

• zdrowe tłuszcze: awokado, orzechy, oliwa z oliwek, olej rzepakowy.

Czego nie jeść przy wysokim cholesterolu:

• tłustego czerwonego mięsa i jego przetworów (kiełbasy, parówki, bekon);

• pełnotłustego nabiału (masło, śmietana, sery żółte i pleśniowe);

• słodyczy, wyrobów cukierniczych i słonych przekąsek;

• żywności typu fast food i dań gotowych.

Leczenie farmakologiczne – kiedy dieta to za mało?

Gdy zmiana stylu życia nie obniża cholesterolu do pożądanego poziomu, lekarz decyduje o włączeniu leczenia farmakologicznego. To, co na wysoki cholesterol zostanie przepisane, zależy od profilu pacjenta. Najczęściej stosowanymi i najlepiej przebadanymi farmaceutykami są statyny, które należą do grupy leków na receptę i muszą być przyjmowane pod ścisłą kontrolą lekarza. W niektórych przypadkach specjalista może dołączyć inne preparaty.

Ignorowanie problemu nieuchronnie prowadzi do groźnych konsekwencji. Nieleczony wysoki cholesterol jest bezpośrednią przyczyną miażdżycy, która z kolei odpowiada za:

• chorobę wieńcową i zawał serca;

• udar niedokrwienny mózgu;

• chorobę tętnic obwodowych prowadzącą do niedokrwienia kończyn.

Pamiętaj, że za wysoki cholesterol to stan, który można i należy skutecznie kontrolować. Regularne badania, zdrowa dieta, aktywność fizyczna i współpraca z lekarzem to najlepsza inwestycja w prewencję najpoważniejszych chorób cywilizacyjnych.