Starszy Brat - cz. 9 - Miłość i okupacja

Dziś, w ramach naszego cyklu „Starszy Brat” publikujemy dziewiątą część opowieści Janusza Kuleszy o losach Żydów z Zambrowa.

Od autora.
Żydzi są naszymi starszymi braćmi w wierze. Do Polski przybyli już w średniowieczu. Zaadaptowali się tu bardzo szybko, znajdując dogodne miejsce dla swojej egzystencji. Polska była bowiem „państwem bez stosów”. W niedługim czasie okazało się, że kasa królewska „stoi” na żydowskich pieniądzach. Do Zambrowa przybyli z pobliskiej Jabłonki w latach 60-tych XVII w. Zasiedlenia ich dokonała tamtejsza gmina żydowska, tam też chowano pierwszych Żydów z Zambrowa. Jacy byli? Co po nich zostało? Dzisiaj jedynie zdewastowany kirkut i wspomnienia. Oto kilka z nich, spisanych na podstawie wspomnień Zambrowiaków.


Miłość i okupacja

Czajnik znajomo zagwizdał. Pan Antoni Lisiecki, lat 78, szybko do niego podbiegł, po czym, napełniwszy dwie szklanki wrzątkiem, postawił je na blacie stołu. Kiedy usadowił się przy nim na dobre, rzucił mi tak mimochodem
- To pyta pan jak zapamiętałem sobie zambrowskich Żydów?

Chwilę się zamyślił, po czym kontynuował:
- Smutno, bardzo smutno. Ona był piękną, zgrabną Żydówką. Niepodobna wcale do żydowskich kobiet. Miała blond włosy, ładne nogi i 20 lat. Nazywała się Łejka Smurkizer. Mieszkała z rodzicami przy ul. Legionowej. Pamiętam, że miała brata o imieniu Osier, który, ku uciesze całego zambrowskiego getta, wziął ślub. Zakochał się w niej jeden z zambrowskich gospodarzy. Nie wiadomo, czy była to miłość z wzajemnością, czy Łejka bała się losu, jaki czekał Żydów. Dość, że nie słuchała rodziców i opuściła dla niego rodzinny dom. Przyjęła chrzest, na którym dano jej imię Lucyna i wszystkie inne sakramenty. Młodzi się pobrali. Wszystko było dobrze do czasu, aż ktoś ich wydał. Wiadomo, co groziło za ukrywanie Żyda. Mąż musiał odprowadzić żonę do getta. Co ten zakochany młody człowiek czuł w tym momencie, tego nie wiem, ale to jest chyba trudne do opowiedzenia. Młodzi mieli jednak wyjście z tej sytuacji. Tacy jak oni, sami, dobrowolnie, zgłaszali się na roboty do Prus. Wracali potem i było wszystko w porządku. Dlaczego tak nie postąpili, tego nie wiem.

Poruszony historią Łejki zapytałem:
- Jak się nazywał ten zambrowski gospodarz?
- Tego panu nie powiem! Co by na to powiedziała jego rodzina?

Kiedy pożegnałem się już ze swoim rozmówcą i znalazłem się na ulicy, przyszła mi do głowy następująca myśl. Miłość to kwiat, który zakwitł na nieprzyjaznym gruncie okupacji.

---

Poniżej zamieszczamy zbiór linków do poprzednich części cyklu opowiadań o losach Żydów z Zambrowa „Starszy Brat” oraz linki do wszystkich części wcześniej publikowanych cykli: „Zapach Mojego Domu” i „Most do Przeszłości”.

STARSZY BRAT:
Cz. 8. Cień synagogi
Cz. 7. Luty 1942
Cz. 6. Kromka chleba
Cz. 5. Październik 1939
Cz. 4. Pogrzeb
Cz. 3. Szabas
Cz. 2. Święto Trąbek
Cz. 1. Znak krzyża

ZAPACH MOJEGO DOMU:
O tym jak powstało Miasto Zambrów
O tym, jak powstała nazwa Czerwony Bór
Legenda o Pysznym Janku
O dzikiej świni w Zambrowie
Ambasada
Kaplica na cmentarzu
Kara
Krajobraz po zamachu
O Henryku Chęcińskim
O Jankielu Manesie
O Tadeuszu Horochu
O tym, jak kobyła Baśka trafiła na bal weterynarzy
O tym, jak zginęła trybuna w Zambrowie
Opowieść Tadeusza Andrzeja Klimaszewskiego
Rok 1920
Święta Barbara

MOST DO PRZESZŁOŚCI
Kiedy umiera człowiek, ginie biblioteka
Epizod
O wieżach z kościoła pod wezwaniem Świętej Trójcy
Ślub Raisy Jabłonki
W letni poranek
Włoski ślad w Zambrowie
Wacław von Horoch
August Kaüfman
Kino "Modern"
Kino "Słońce"
Gordon
Na zambrowskim rynku
Z historii 71 Pułku Piechoty
Spółdzielnia Mleczarska „Zambrowianka” w Zambrowie