Przebarwienia posłoneczne – jak zapobiegać powstawaniu plam pigmentacyjnych na twarzy i ciele?

Nierównomierny koloryt skóry i ciemniejsze plamy pojawiające się na twarzy, dekolcie czy dłoniach to jedne z najczęstszych następstw przewlekłej ekspozycji na promieniowanie słoneczne. Choć wiele osób traktuje je wyłącznie jako problem estetyczny, w rzeczywistości są one sygnałem, że skóra przez długi czas była narażona na działanie promieniowania UV. Dobra wiadomość jest taka, że odpowiednia fotoprotekcja oraz właściwie dobrana pielęgnacja pozwalają znacząco ograniczyć ryzyko ich powstawania, a w wielu przypadkach również zmniejszyć widoczność już istniejących zmian.

Z tego artykułu dowiesz się, m.in.:

• czym są przebarwienia posłoneczne i dlaczego powstają;
• jakie czynniki zwiększają ryzyko pojawienia się plam pigmentacyjnych;
• jak skutecznie chronić skórę przed promieniowaniem UV przez cały rok;
• które składniki aktywne wspierają rozjaśnianie przebarwień;
• kiedy przebarwienia warto skonsultować z dermatologiem.

Przebarwienia posłoneczne, określane również jako hiperpigmentacja, to ciemniejsze obszary skóry powstające na skutek nadmiernej produkcji melaniny – naturalnego barwnika odpowiedzialnego za kolor skóry, włosów i tęczówek. Melanina pełni funkcję ochronną, ponieważ pochłania część promieniowania ultrafioletowego i ogranicza uszkodzenia komórek skóry. Problem pojawia się wtedy, gdy melanocyty zaczynają produkować ją nierównomiernie lub w zbyt dużej ilości.

Najważniejszym czynnikiem odpowiedzialnym za powstawanie przebarwień jest promieniowanie UVA i UVB. Promienie UVB pobudzają produkcję melaniny oraz odpowiadają za oparzenia słoneczne, natomiast promieniowanie UVA dociera do głębszych warstw skóry, przyspieszając fotostarzenie i utrwalając zaburzenia pigmentacji. Co istotne, promienie UVA działają przez cały rok – również zimą i w pochmurne dni.

Ryzyko pojawienia się przebarwień zwiększają również:

• brak regularnego stosowania filtrów przeciwsłonecznych;
• częste oparzenia słoneczne;
• stosowanie retinoidów lub kwasów bez odpowiedniej ochrony SPF;
• zmiany hormonalne, np. ciąża lub antykoncepcja hormonalna;
• stany zapalne skóry, w tym trądzik;
• naturalny proces starzenia.

Najskuteczniejszym sposobem zapobiegania przebarwieniom jest codzienna fotoprotekcja. Ochrona przeciwsłoneczna nie powinna być stosowana wyłącznie podczas wakacji – promieniowanie UVA dociera do skóry również przez szyby samochodowe i okienne, dlatego krem z filtrem warto stosować każdego dnia.

W codziennej pielęgnacji dobrze sprawdzają się dermokosmetyki do opalania, które poza ochroną przed promieniowaniem UVA i UVB zawierają również składniki nawilżające oraz wspierające barierę hydrolipidową skóry. Szczególnie polecane są preparaty z filtrem SPF 50 lub SPF 50+, zwłaszcza u osób z jasną karnacją, skłonnością do przebarwień lub po zabiegach kosmetologicznych.

Aby skutecznie ograniczyć ryzyko powstawania nowych zmian pigmentacyjnych:

• nakładaj filtr około 20–30 minut przed wyjściem z domu;
• reaplikuj kosmetyk co 2–3 godziny podczas przebywania na słońcu;
• stosuj ochronę również na dłonie, szyję, uszy i dekolt;
• unikaj intensywnego nasłonecznienia między godziną 10:00 a 16:00;
• noś okulary przeciwsłoneczne oraz nakrycie głowy.

Jeżeli przebarwienia już się pojawiły, warto pamiętać, że ich redukcja wymaga cierpliwości. Cykl odnowy naskórka trwa kilka tygodni, dlatego pierwsze efekty pielęgnacji zwykle pojawiają się dopiero po regularnym stosowaniu odpowiednich kosmetyków. Szczególnie korzystnie działają preparaty zawierające:

• witaminę C – wspiera rozjaśnianie skóry i działa antyoksydacyjnie;
• niacynamid – pomaga wyrównać koloryt oraz wzmacnia barierę ochronną;
• kwas azelainowy – ogranicza nadmierną pigmentację i działa przeciwzapalnie;
• kwas traneksamowy – wykorzystywany w pielęgnacji skóry z melasmą;
• retinoidy – przyspieszają odnowę naskórka i wspomagają rozjaśnianie przebarwień (stosowane wyłącznie z codzienną ochroną przeciwsłoneczną).

Należy jednak pamiętać, że nawet najlepsze składniki aktywne nie przyniosą oczekiwanych efektów bez systematycznej ochrony przed promieniowaniem UV.

Niezależnie od wybranej metody terapii podstawą pozostaje codzienna pielęgnacja oraz konsekwentna ochrona przeciwsłoneczna. Odpowiednio dobrane dermokosmetyki wspierają wyrównanie kolorytu skóry i pomagają ograniczyć ryzyko powstawania kolejnych przebarwień. Dermokosmetyki online są dziś łatwo dostępne, jednak przed zakupem warto zwrócić uwagę na skład preparatu, rodzaj filtrów przeciwsłonecznych oraz obecność substancji aktywnych o udowodnionej skuteczności.

Bibliografia:

1. A. Lisiecka, K. Waśko, N. Lisiecka, A. Maciejak, W. Hetman, Zaburzenia pigmentacji skóry, 2024.
2. Narbutt J. i wsp., Fotoprotekcja. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego. Część 1: Promieniowanie ultrafioletowe i preparaty zawierające filtry UV. Dermatol. Rev./Przegl. Dermatol. 2018, 105: 19–29.
3. F. Kuros, K. Pinas, K. Skalska, J. Skupień, Świadomość młodego społeczeństwa na temat wpływu działania promieni UV oraz profilaktyka fotostarzenia się skóry, 2019, 4 / 2019 / vol. 8 Kosmetologia Estetyczna.