73. rocznica krwawej bitwy o Zambrów

Dokładnie 73 lata temu, 11 września 1939 r., miała miejsce krwawa bitwa o Zambrów. Śmierć w niej poniosło około 400 polskich żołnierzy.

11 września 1939 r. zambrowski 71. Pułk Piechoty pod dowództwem ppłk Adama Zbijewskiego musiał zdobywać Zambrów, czyli miasto, w którym polscy żołnierze przebywali jeszcze kilkanaście dni wcześniej. Stało się tak, ponieważ przez Zambrów wiodła jedyna droga, którą oddziały 18. Dywizji Piechoty pod dowództwem pułkownika Kosseckiego mogły jeszcze wyjść z niemieckiego okrążenia. Należało więc zdobyć Zambrów. Po całonocnej wędrówce zmęczeni żołnierze przystąpili do walki. W walce brały udział trzy bataliony Pułku stacjonujące wokół Zambrowa.

I batalion kapitana Tadeusza Dworaka wyruszył z Sędziwuj, opanował cmentarz zambrowski i dotarł aż do Rynku (obecny Plac Sikorskiego), gdzie doszło do walk w centrum miasta. II batalion mjr Stanisława Knapika wyszedł na skraj lasu pod Wądołkami, skąd miał nacierać na koszary w Zambrowie. A III batalion mjr Jakuba Fobera atakował z rejonu Zakrzewa Starego. Zacięte natarcie żołnierzy III batalionu doprowadziło do zajęcia wsi Pruszki, Nagórki, wzgórza 133 i cmentarza żydowskiego, gdzie doszło do połączenia z oddziałami 33. Pułku Piechoty.

Około południa losy wojsk niemieckich w Zambrowie wydawały się przesądzone, ponieważ ataki wojsk polskich odpierał tylko jeden batalion nieprzyjaciela. Niestety sytuacja zmieniła się, kiedy niemieckie siły zostały wzmocnione. Ostatecznie 71. Pułk Piechoty nie zdobył Zambrowa.

W trakcie walk piechota polska poniosła olbrzymie straty: poległo około 400 polskich żołnierzy, a rannych zostało około 1200, głównie z 71. Pułku Piechoty. Było to około 60% zawodowych i 30-40% kadry szeregowej żołnierzy polskich. Duże zniszczenia w budynkach były również w samym Zambrowie.

W wyniku przewagi ogniowej nieprzyjaciela polskie oddziały musiały wycofać się na pozycję wyjściową.

Następnie podczas bitwy pod Andrzejewem całodobowe natarcie na nieprzyjaciela załamało się w ogniu broni maszynowej i artylerii. 18. Dywizja Piechoty została całkowicie rozbita, do niewoli dostało się ponad 5 tys. oficerów, podoficerów i żołnierzy, których zgrupowano na placu manewrowym koszar 71. Pułku Piechoty w Zambrowie. Jeńcom kazano leżeć. Leżących jeńców pilnowali uzbrojeni w karabiny maszynowe żołnierze niemieccy. Nocą doszło do masakry. Nie wiadomo dokładnie w jakich okolicznościach, na leżących jeńców wbiegły konie. Ci, którzy wstali próbując ratować się przed wystraszonymi końmi, byli rozstrzeliwani przez Niemców. Wiele osób zostało stratowanych przez konie. Nocna masakra bezbronnych jeńców w Zambrowie była jedną z największych zbrodni wojennych tej fazy II Wojny Światowej.

Dziś, po 93 latach od tych tragicznych wydarzeń, nie wolno nam o nich zapominać. Z tego powodu, w ramach corocznych obchodów „rocznic wrześniowych” czyli - wybuchu II Wojny Światowej w dniu 1 września 1939 r., bitwy o Zambrów z dn. 11 września i agresji Armii Czerwonej na Polskę w dn. 17 września, w Zambrowie organizowane są oficjalne uroczystości. Corocznym głównym punktem obchodów jest Msza Św. w intencji Ojczyzny sprawowana w kościele pw. Ducha Św. oraz ceremonia pod pomnikiem 71. Pułku Piechoty przy ul. kard. Stefana Wyszyńskiego, z udziałem zambrowskich pocztów sztandarowych, przedstawicieli władz samorządowych, członków AK i Sybiraków oraz delegacji ze szkół, instytucji, partii politycznych i mieszkańcy Zambrowa. W czasie uroczystości pod pomnikiem głos zabierają przedstawiciele władz samorządowych, historycy, a delegacje składają wieńce oraz kwiaty. Wartę honorową przy pomniku zaciągają harcerze, a oprawę muzyczną zapewnia Miejska Młodzieżowa Orkiestra Dęta.

Od trzech lat obchody „rocznic wrześniowych” w Zambrowie i powiecie wzbogacane są o niecodzienne, widowiskowe wydarzenia historyczno-kulturalne.

Przypomnijmy więc, że w dniach 11-12 września 2009 roku na boisku ZSA w Zambrowie stacjonowali kawalerzyści biorący udział w „Szlaku Wrześniowym”. 13 września tego samego roku w rejonie ul. Kolejowej w Zambrowie zorganizowano I inscenizację historyczną bitwy o Zambrów. Udział w niej wzięło 8 grup rekonstrukcyjnych i członkowie Teatru Form Różnych (w sumie niemal 100 osób). Rok później, 12 września 2010 r. zorganizowano II inscenizację bitwy o Zambrów. Miało ona miejsce w okolicach ul. Ofiar Katynia. Wzięło w niej udział 4 grupy rekonstrukcji historycznej, członkowie Teatru Form Różnych i mieszkańcy Zambrowa – w sumie ponad 60 osób.

11 września 2011 w Starym Zakrzewie (gm. Zambrów) w ramach jubileuszu 20-lecia gminy wiejskiej, zorganizowano piknik pancerny oraz pokazy kawaleryjskie. W tym roku, w minioną niedzielę na terenach inwestycyjnych w Zambrowie zorganizowano podobny piknik, w czasie którego można było obejrzeć, dotknąć i przejechać się wieloma zabytkowymi pojazdami wojskowymi, milicyjnymi i cywilnymi.

Relacje ze wszystkich ww. uroczystości zamieszczaliśmy na bieżąco w Aktualnościach na Zambrowskim Portalu www.zambrow.org. Do opisu każdej uroczystości dodawaliśmy obszerną galerię zdjęć, a do wybranych uroczystości - również video reportaż.

Dziś, w rocznicę bitwy o Zambrów, zachęcamy naszych czytelników do wspomnień. Poniżej – zbiór linków do stosownych artykułów ze zdjęciami i relacjami video.


Polecamy:
:: 2012: Piknik Pancerny – Zambrów 2012 [foto + video]
:: 2012: W Zambrowie rozpoczął się Piknik Pancerny. W niedzielę - finał imprezy [foto + video]
:: 2012: Do Zambrowa po 72 latach znów wkroczyły oddziały Wojska Polskiego [foto]

:: 2011: Piknik pancerny w Starym Zakrzewie [foto + video]
:: 2011: Pokazy kawaleryjskie w Starym Zakrzewie [foto + video]
:: 2011: Miejskie obchody Bitwy o Zambrów [foto]

:: 2010: Fotoreportaż z inscenizacji Bitwy o Zambrów 1939 r. [foto]

:: Wywiad z pomysłodawcą i współorganizatorem inscenizacji Bitwy o Zambrów Przemysławem Godlewskim
:: 2009: 70 lat temu w bitwie o Zambrów zginęło 400 polskich żołnierzy - I inscenizacja bitwy o Zambrów [foto]
:: 2009: Uroczystości pod pomnikiem w Wądołkach [foto]
:: 2009: Kawalerzyści stacjonują w Zambrowie. Można zwiedzać ich obóz [foto]

:: Angelo znów odwiedził swoich wybawców
:: Przeżyła „piekło na ziemi”