Zobacz cukrzycę!

To hasło Światowego Dnia Cukrzycy obchodzonego właśnie dziś, w rocznicę urodzin odkrywcy insuliny - Fredericka Bantinga, a ustanowionego przez Międzynarodową Federację Diabetologiczną w 1991 roku, po 70 latach od czasu odkrycia hormonu. Głównym celem akcji jest zwiększenie świadomości szerokich kręgów społeczeństwa odnośnie przyczyn, objawów, sposobu leczenia i powikłań związanych z cukrzycą. Światowy Dzień Cukrzycy przypomina, że liczba przypadków cukrzycy wzrasta i nadal będzie wzrastać, o ile nie zostaną podjęte natychmiastowe działania prewencyjne.

Cukrzyca to choroba przewlekła, której w dużej mierze można zapobiegać. Rozwija się, gdy trzustka nie wytwarza wystarczającej ilości insuliny lub organizm nie jest w stanie właściwie wykorzystywać wytworzonej insuliny, co prowadzi do podwyższonego stężenia glukozy we krwi. Istnieją trzy typy cukrzycy:

:: cukrzyca typu 1 - organizm nie wytwarza własnej insuliny. Zgodnie z obecnym stanem wiedzy cukrzycy typu 1 nie da się zapobiegać. Wśród objawów wyróżnia się: wydalanie nadmiernej ilości moczu (poliuria, czyli wielomocz), nadmierne pragnienie (polidypsja), stale utrzymujące się uczucie głodu, utrata masy ciała, zaburzenia widzenia i uczucie zmęczenia. Te objawy mogą się pojawić nagle – wraz z chorobą o ostrym przebiegu.

:: cukrzyca typu 2 - rozwija się na skutek nieprawidłowej gospodarki insulinowej organizmu. Stanowi 90% przypadków cukrzycy na świecie i w dużej mierze można jej zapobiegać. Objawy mogą być podobne jak w przypadku cukrzycy typu 1, ale często o mniejszym nasileniu. W związku z tym choroba może być zdiagnozowana dopiero po upływie kilku lat od jej wystąpienia – gdy dojdzie do powikłań. Do niedawna cukrzycę typu 2 uważano za chorobę osób w średnim i podeszłym wieku, ale jej występowanie gwałtownie rośnie we wszystkich grupach wiekowych i coraz częściej chorują na nią dzieci i młodzież.

:: cukrzyca ciążowa - hiperglikemia, która po raz pierwszy jest rozpoznana w przebiegu ciąży. Objawy cukrzycy ciążowej są podobne, jak w przypadku cukrzycy typu 2. Cukrzycę ciążową najczęściej diagnozuje się podczas badań kontrolnych, które przechodzą kobiety w ciąży, a nie na podstawie zgłaszanych objawów. Najczęściej występuje tylko okresowo, ale u kobiet z cukrzycą ciążową w przyszłości może rozwinąć się cukrzyca typu 2.

Badania nad epidemią cukrzycy wskazują, że wzrost zachorowań tylko w 20% można wytłumaczyć oddziaływaniem niemodyfikowalnych czynników ryzyka, takich jak starzenie się społeczeństwa i dłuższe życie. Przyczyną tego wzrostu jest przede wszystkim znacznie większe rozpowszechnienie modyfikowalnych czynników ryzyka, m.in. nadwagi i otyłości, niezdrowego sposobu żywienia, braku aktywności fizycznej i trudnych warunków społeczno-ekonomicznych. Według danych szacunkowych w 2012 r. wysoki wskaźnik masy ciała (BMI) odpowiadał za 17% wszystkich zgonów spowodowanych cukrzycą.

W Europejskim Regionie WHO Światowej Organizacji Zdrowia występowanie nadwagi u dorosłych sięga niemal 63% wśród mężczyzn i 55% wśród kobiet. Brak aktywności fizycznej oraz nadwaga i otyłość są najczęstsze w państwach o najwyższym poziomie dochodów.

Wiele czynników ryzyka zdrowotnego związanych ze wzrostem masy ciała, a w konsekwencji – z większym ryzykiem cukrzycy występuje już u dzieci i młodzieży. Badania wykazały, że proste zmiany w stylu życia skutecznie zapobiegają lub opóźniają rozwój cukrzycy typu 2. Aby zapobiec cukrzycy typu 2 i jej powikłaniom, osoby w każdym wieku powinny:
- osiągnąć i utrzymywać prawidłową masę ciała,
- podejmować aktywność fizyczną – zalecane jest co najmniej 30 minut regularnej aktywności fizycznej o średniej intensywności przez większość dni tygodnia i większą dawkę aktywności podczas walki z nadwagą,
- zdrowo się odżywiać (3 – 5 porcji owoców i warzyw w ciągu dnia przy zmniejszonym spożyciu cukru i nasyconych kwasów tłuszczowych),
- unikać tytoniu – palenie tytoniu zwiększa ryzyko wystąpienia chorób układu krążenia.

Cukrzycę typu 2 można zdiagnozować na wczesnym etapie rozwoju choroby za pomocą stosunkowo niedrogiego badania krwi. Niemniej Międzynarodowa Federacja Diabetologiczna szacuje, że w Europie 40% osób wieku 20 – 79 lat (czyli 23,5 mln osób) żyje z niezdiagnozowaną cukrzycą – z powodu braku świadomości lub umiejętności rozpoznania wczesnych objawów choroby, a niekiedy w związku z problemami z dostępem do ochrony zdrowia. Im dłużej chory żyje z niezdiagnozowaną i nieleczoną chorobą, tym prawdopodobnie gorsze będą wyniki podjętego później leczenia.

Leczenie cukrzycy polega na obniżaniu poziomu glukozy we krwi – znanego czynnika ryzyka prowadzącego do uszkodzenia naczyń krwionośnych, przez co rośnie zagrożenie chorobami układu krążenia. Pacjenci z cukrzycą typu 1 muszą przyjmować insulinę. Osoby, u których stwierdzono cukrzycę typu 2, mogą przyjmować leki doustne, ale również w ich przypadku może być konieczne podawanie insuliny.

Cukrzyca to jedna z głównych przyczyn utraty wzroku, niewydolności nerek, amputacji kończyn dolnych, pociąga za sobą także inne długofalowe skutki zdrowotne. Dlatego osoby chore powinny przechodzić regularne badania kontrolne w kierunku retinopatii, wykrycia wczesnych objawów chorób nerek, badania stóp (podologia) oraz kontroli ciśnienia krwi i poziomu cholesterolu. Leczenie należy wspierać poprzez wprowadzenie czterech (omówionych wyżej) zmian w stylu życia.

A jak sytuacja wygląda w naszym kraju? Poniżej przedstawiamy profil cukrzycy w Polsce w 2016 r. przygotowany przez Światową Organizację Zdrowia.