Tamte lata tamte dni – rozpoczynamy nowy cykl na Portalu. Cz. 1. „Każdy kij ma dwa końce

Dziś rozpoczynamy nowy cykl publikacji Janusza Kuleszy pt. „Tamte lata tamte dni”. Cykl opowiada o znanej i nieznanej historii Zambrowa, spisanej przez ludowego artystę: rzeźbiarza, pisarza i poetę – Janusza Kuleszę. Publikacje pana Janusza dobrze znane są czytelnikom Zambrowskiego Portalu Internetowego. Przypomnijmy, że na łamach naszego Portalu publikowaliśmy już dwie części Tryptyku Zambrowskiego „Zapach mojego domu” i „Most do przeszłości” oraz opowieści o losach żydów z Zambrowa pt. „Starszy Brat”. Dziś rozpoczynamy publikację czwartego już cyklu tego autora. Mamy nadzieję, że podobnie jak poprzednie, spotka się on z szerokim zainteresowaniem.

Grzegorz Zawistowski

---

Tamte lata tamte dni

„Każdy kij ma dwa końce”
Jesienią 1941 roku przejściowe getto żydowskie, pomiędzy ulicami Świętokrzyską a Kościuszki, zostało zlikwidowane. Jego dotychczasowi mieszkańcy, Żydzi, zostali przeniesieni do koszar wojskowych, które zaadoptowano na ten cel. Pozostało po nich wiele dobra. Co cenniejsze rzeczy Niemcy zabrali dla siebie. Resztę przeznaczono do sprzedaży. Już od rana na plac znajdujący się w getcie (dzisiejszy Bank Spółdzielczy) ściągali tłumnie zambrowiacy. Nie było się czemu dziwić, miasto było spalone, sklepów praktycznie nie było. A tu okazja do kupienia tego i owego. Było zresztą o co walczyć. Na stosie leżały rozmaite rzeczy. Meble, ubrania, rzeczy potrzebne na co dzień jak miski, garnki, zegary. Z piwnic getta wynoszono zarówno drzewo, jak i węgiel. Żydzi przygotowywali się do zimy, nie wiedzieli o eksmisji. Tłum stawał się coraz bardziej gęsty, chwilami napierał. Każdy chciał zdobyć upatrzoną rzecz. Stanisław Przerwa kupił właśnie solidne dębowe łóżko. Dobił o nie targu ze strażakiem Stanisławem Misiewiczem, który na koniec dodał: „Niech je twoja kobieta dobrze wydezynfekuje, bo to wiadomo… Nie wiadomo, skąd diabli przynieśli „Lachę”. Wszyscy znali jak zły szeląg tego Niemca, któremu zawsze towarzyszyła laska. Czemu też zresztą, zawdzięczał to przezwisko. Walił w złości, winny czy nie, nią po głowach każdego, kogo miał w jej zasięgu. Niemiec, widząc kłębiący się tłum, dobył laski i zaczął okładać bez litości kogo tylko popadło, wydając z siebie głośny krzyk: A po was kto będzie kupował, tak się pchacie?

W tym momencie wyskoczyła z tłumu zambrowianka Maria Janiszewska. Zaszedłszy Niemca od tyłu, wyrwała mu laskę, po czym zdzieliła go nią po głowie. Rzuciwszy laskę tak, by nie mógł dojrzeć sprawcy tego czynu, wmieszała się ponownie w tłum. Ktoś z gapiów podał mu usłużnie laskę. „Lacha” dostał szału, zaczął krzyczeć: - kto to zrobił, wy polskie świnie?, powiedzcie. Tłum ogarnęła zmowa milczenia. Wielu cieszyło się w duchu, że Niemiec oberwał swoją laską. Kiedy spytano Marię Janiszewską, czemu to zrobiła, odpowiedziała: - zdenerwował mnie ten szwab do reszty. Po likwidacji zambrowskiego getta, życie wielu zambrowiaków się polepszyło. Ci, co do tej pory zamieszkiwali ciemne, wilgotne i zagrzybione suteryny, przenieśli się do lepszych wygodnych lokali.

Janusz Kulesza

---

Osoby zainteresowane twórczością Janusza Kuleszy poniżej znajdą zbiór linków do wszystkich części wcześniej publikowanych cykli: „Starszy Brat”, „Zapach Mojego Domu” i „Most do Przeszłości”. Ponadto informujemy, że w Archiwum Aktualności Zambrow.org możecie Państwo znaleźć zakładkę „cykle Janusza Kuleszy”, która spowoduje wyświetlenie w kolejności chronologicznej wszystkich publikacji Janusza Kuleszy zamieszczanych na Zambrow.org.

STARSZY BRAT:
Cz. 10. Rozmowa z ojcem
Cz. 9. Miłość i okupacja
Cz. 8. Cień synagogi
Cz. 7. Luty 1942
Cz. 6. Kromka chleba
Cz. 5. Październik 1939
Cz. 4. Pogrzeb
Cz. 3. Szabas
Cz. 2. Święto Trąbek
Cz. 1. Znak krzyża

ZAPACH MOJEGO DOMU:
O tym jak powstało Miasto Zambrów
O tym, jak powstała nazwa Czerwony Bór
Legenda o Pysznym Janku
O dzikiej świni w Zambrowie
Ambasada
Kaplica na cmentarzu
Kara
Krajobraz po zamachu
O Henryku Chęcińskim
O Jankielu Manesie
O Tadeuszu Horochu
O tym, jak kobyła Baśka trafiła na bal weterynarzy
O tym, jak zginęła trybuna w Zambrowie
Opowieść Tadeusza Andrzeja Klimaszewskiego
Rok 1920
Święta Barbara

MOST DO PRZESZŁOŚCI
Kiedy umiera człowiek, ginie biblioteka
Epizod
O wieżach z kościoła pod wezwaniem Świętej Trójcy
Ślub Raisy Jabłonki
W letni poranek
Włoski ślad w Zambrowie
Wacław von Horoch
August Kaüfman
Kino "Modern"
Kino "Słońce"
Gordon
Na zambrowskim rynku
Z historii 71 Pułku Piechoty
Spółdzielnia Mleczarska „Zambrowianka” w Zambrowie