Tamte lata tamte dni. Cz. 3. "Ze wspomnień ojca Lucjana"

Dziś trzecia część nowego cyklu Janusza Kuleszy pt. „Tamte lata tamte dni”. Cykl ten poświęcony jest znanej i nieznanej historii Zambrowa, spisanej przez ludowego artystę: rzeźbiarza, pisarza i poetę – Janusza Kuleszę.

---

Tamte lata tamte dni

Cz. 3. „Ze wspomnień ojca Lucjana”

7 września 1939 roku zapowiadał się słonecznie. Rankiem na podwórko Henryka Szostakiewicza wjechało czarne osobowe auto. Wysiadło z niego kilku cywili ubranych w garnitury. Rozłożywszy na masce samochodu mapę, zaczęli ją studiować. Zaciekawiony tym niecodziennym najściem 50-letni Szostakiewicz udał się do studni pod pozorem nabrania wody. Od „gości” dzieliły go gęsto zarośnięte krzaki dzikiego bzu. Zobaczywszy mapę, zaniepokoił się. Jego podejrzliwość się zaostrzyła, kiedy usłyszał pojedyncze słowa w języku niemieckim, jakie do niego dobiegły. W owych dniach panowała w Zambrowie istna psychoza. W każdym nieznajomym upatrywano szpiega. Powiadamiano o tym policję, bądź wiązano podejrzanemu ręce postronkiem i prowadzono na posterunek. Nic więc dziwnego, że to udzieliło się też Henrykowi Szostakiewiczowi. Wycofał się dyskretnie i udał się na policję. Ci zaraz przybyli, sprawdzili przyjezdnych dokładnie. Nic podejrzanego nie znaleźli. Przed odjazdem podziękowali swojemu informatorowi za to, że prawidłowo zareagował. „Ci ludzie, których wziął za szpiegów, to przyjaciele. Szykują tutaj linię obrony, papiery mają w porządku, nie ma się czego obawiać z ich strony”. To rzekłszy, odjechali. Niecodzienni goście poprosili gospodarza posesji, którą najechali, o obiad. Zamówili kurę w rosole, za którą zapłacili przed odjazdem. Kiedy odjeżdżali, Szostakiewicz dostrzegł w dali ich auto mijające krzaki, w których siedziała żołnierska czujka, która miała za zadanie obserwację terenu. Za niespełna godzinę nastąpiło bombardowanie. Nie wiadomo, skąd nadleciały niemieckie samoloty. Doszczętnie zostały zbombardowane zabudowania Dmochowskiego, którego przezywano „Europlanem” oraz zabudowania Pogroszewskich. Cudem ocalały zabudowania Szostakiewicza. Zginęło tu 14 osób, między innymi: Piotr Baczewski, Adam Chmielewski i Tadeusz Leszczyński. Niemieckie bomby spadły na kamienice znajdujące się na zambrowskim rynku. Zginął rzeźnik Andrzej Sapiński. Została zbombardowana zambrowska mleczarnia, tam też nie obyło się bez ofiar. W wyniku bombardowania zawalił się strop jednej z kamienic przy ulicy Kościuszki. Pod jego gruzami zginęła Zofia Mrozicka. Jeszcze tego samego dnia pochowano ofiary rannego nalotu. Tych zabitych wcześniej załadowano na chłopską furmankę i zawieziono na cmentarz. Widok był straszny dla mojego ojca, wówczas 12 letniego chłopca. Popalone ciała, ręce w nienaturalnych gestach. Te wydarzenia powiązano z wizytą niecodziennych gości na posesji Henryka Szostakiewicza.

Janusz Kulesza

---

Poniżej - zbiór linków do wszystkich części wcześniej publikowanych cykli Janusza Kuleszy: „Starszy Brat”, „Zapach Mojego Domu” i „Most do Przeszłości”.


TAMTE LATA, TAMTE DNI:
Cz. 2. Piętno Oświęcimia
Cz. 1. Każdy kij ma dwa końce

STARSZY BRAT:
Cz. 10. Rozmowa z ojcem
Cz. 9. Miłość i okupacja
Cz. 8. Cień synagogi
Cz. 7. Luty 1942
Cz. 6. Kromka chleba
Cz. 5. Październik 1939
Cz. 4. Pogrzeb
Cz. 3. Szabas
Cz. 2. Święto Trąbek
Cz. 1. Znak krzyża

ZAPACH MOJEGO DOMU:
O tym jak powstało Miasto Zambrów
O tym, jak powstała nazwa Czerwony Bór
Legenda o Pysznym Janku
O dzikiej świni w Zambrowie
Ambasada
Kaplica na cmentarzu
Kara
Krajobraz po zamachu
O Henryku Chęcińskim
O Jankielu Manesie
O Tadeuszu Horochu
O tym, jak kobyła Baśka trafiła na bal weterynarzy
O tym, jak zginęła trybuna w Zambrowie
Opowieść Tadeusza Andrzeja Klimaszewskiego
Rok 1920
Święta Barbara

MOST DO PRZESZŁOŚCI
Kiedy umiera człowiek, ginie biblioteka
Epizod
O wieżach z kościoła pod wezwaniem Świętej Trójcy
Ślub Raisy Jabłonki
W letni poranek
Włoski ślad w Zambrowie
Wacław von Horoch
August Kaüfman
Kino "Modern"
Kino "Słońce"
Gordon
Na zambrowskim rynku
Z historii 71 Pułku Piechoty
Spółdzielnia Mleczarska „Zambrowianka” w Zambrowie