Tamte lata tamte dni. Cz. 4. "Nocna wizyta"

Dziś czwarta część kolejnego cyklu Janusza Kuleszy pt. „Tamte lata tamte dni”. Cykl ten poświęcony jest znanej i nieznanej historii Zambrowa, spisanej przez ludowego artystę: rzeźbiarza, pisarza i poetę – Janusza Kuleszę.

---

Tamte lata tamte dni

Cz. 4. „Nocna wizyta”

Wieś Poryte Jabłoń leży na uboczu trasy łączącej ze sobą miasta Zambrów i Łomżę. Przed wojną znajdował się tu ogromny majątek Dzieduszyckich. Właściciele, unikając sowieckiego aresztowania, wyjechali za granicę. Po wkroczeniu Niemców na te tereny utworzono w pałacu Dzieduszyckich myśliwski dworek wypoczynkowy dla zasłużonych dygnitarzy. Przed wizytą takiego gościa cały teren był zwykle obstawiony przez uzbrojonych niemieckich żołnierzy.

W późniejszym okresie władze niemieckie przekazały ten majątek Alfredowi Rosenbergowi za jego działalność na rzecz III Rzeszy. W tym też czasie Armia Krajowa zaczęła przeprowadzać zaplanowaną akcję pod kryptonimem Burza, chodziło o pozyskanie żywności, ubrań oraz broni. Liczono w duchu, że w Porytem Jabłoni uda się pochwycić jakiegoś wyższego rangą dostojnika niemieckiego. Pewnej sierpniowej nocy roku 1943 szef BIP, Władysław Bruliński, ps. „Oskar” postanowił dokonać wypadu na pałac w Porytem Jabłoni.

Wykorzystał do tego swoich ludzi, przydzielając dowództwo akcji „Bruździe”. Chodziło o pozyskanie pościeli, bielizny i innych rzeczy niezbędnych do życia. Dobrze było wiadomo, że tego typu materiały znajdują się w pałacu. Akcję przeprowadzono błyskawicznie. Zastukano do drzwi. Kiedy nikt ich nie otwierał, jeden z ludzi „Bruzdy” wyważył je ramieniem. Kiedy tego dokonał, natknęli się na cywila mierzącego w ich kierunku z dubeltówki.

Energicznym ruchem ręki został jej pozbawiony, dostał przy tym kilka razy po twarzy. Była z nim razem kobieta o nazwisku Hildenbrand, co wynikało z jej dokumentów. W pośpiechu nie sprawdzono dokumentów jej towarzysza. Wzięto, co zamierzano, do tego jeszcze kilka świniaków. Po wymierzeniu chłosty niemieckim nadrządcom za znęcanie się nad polskimi robotnikami, wycofano się do lasu.

Okazało się, że owym cywilem mierzącym z dubeltówki był prawdopodobnie sam Alfred Rosenberg – działacz nazistowski. Po tym nocnym najściu niemiecki rządca zajmujący się stawami rybnymi powiedział: „Mało co Rosenberg nie dostał po portkach”.

Historię tę opisał Omilianowicz w jednym ze swoich felietonów, który ukazał się w dzienniku „Gazeta Białostocka” w latach siedemdziesiątych, z którego wynikało, że owym cywilem był sam Rosenberg. Mój ojciec Lucjan dobrze pamięta, jakie było wśród Niemców zamieszanie nazajutrz. Myślano, że zabito jakiegoś Niemca. Pocztą pantoflową z ust do ust przekazywano sobie dość szybko wiadomość, iż o mały włos w ręce partyzantki nie wpadł Rosenberg.

Kto wie, czy za Rosenberga Niemcy by nie zwolnili generała Stefana Roweckiego ps. „Grot”, którego więzili.

Janusz Kulesza

---

Poniżej - zbiór linków do wszystkich części wcześniej publikowanych cykli Janusza Kuleszy: „Starszy Brat”, „Zapach Mojego Domu” i „Most do Przeszłości”.


TAMTE LATA, TAMTE DNI:
Cz. 3. Ze wspomnień ojca Lucjana
Cz. 2. Piętno Oświęcimia
Cz. 1. Każdy kij ma dwa końce

STARSZY BRAT:
Cz. 10. Rozmowa z ojcem
Cz. 9. Miłość i okupacja
Cz. 8. Cień synagogi
Cz. 7. Luty 1942
Cz. 6. Kromka chleba
Cz. 5. Październik 1939
Cz. 4. Pogrzeb
Cz. 3. Szabas
Cz. 2. Święto Trąbek
Cz. 1. Znak krzyża


ZAPACH MOJEGO DOMU:
O tym jak powstało Miasto Zambrów
O tym, jak powstała nazwa Czerwony Bór
Legenda o Pysznym Janku
O dzikiej świni w Zambrowie
Ambasada
Kaplica na cmentarzu
Kara
Krajobraz po zamachu
O Henryku Chęcińskim
O Jankielu Manesie
O Tadeuszu Horochu
O tym, jak kobyła Baśka trafiła na bal weterynarzy
O tym, jak zginęła trybuna w Zambrowie
Opowieść Tadeusza Andrzeja Klimaszewskiego
Rok 1920
Święta Barbara


MOST DO PRZESZŁOŚCI
Kiedy umiera człowiek, ginie biblioteka
Epizod
O wieżach z kościoła pod wezwaniem Świętej Trójcy
Ślub Raisy Jabłonki
W letni poranek
Włoski ślad w Zambrowie
Wacław von Horoch
August Kaüfman
Kino "Modern"
Kino "Słońce"
Gordon
Na zambrowskim rynku
Z historii 71 Pułku Piechoty
Spółdzielnia Mleczarska „Zambrowianka” w Zambrowie