Tamte lata tamte dni. Cz. 5. "Podkowa"

Dziś piąta część cyklu Janusza Kuleszy pt. „Tamte lata tamte dni”. Cykl ten poświęcony jest znanej i nieznanej historii Zambrowa opartej na wspomnieniach i relacjach świadków z dawnych lat, spisanej przez ludowego artystę: rzeźbiarza, pisarza i poetę – Janusza Kuleszę.

---

Tamte lata tamte dni

Cz. 5. „Podkowa”

„Podkowa” po „Ambasadzie” jest drugim punktem orientacyjnym w Zambrowie. Oba budynki wrosły w to miasto, oba mają swoją historię wartą opowiedzenia. Budynek nazywany w Zambrowie „Podkową” zawdzięcza nazwę swojemu kształtowi, który przypomina końską podkowę. Jest rówieśnikiem zambrowskich koszar wojskowych. Dziś obiekt mieszkalny, za czasów kiedy mieście stacjonował garnizon carski służył jako szpital. Możliwe, że pamięta pochówki żołnierzy rosyjskich, których to mogiły znajdują się po dziś dzień na terenie byłego GS-u. Co miało miejsce w okresie I wojny światowej.

W okresie, kiedy w Zambrowie stacjonował 71. Pułk Piechoty, budynek ten służył podobnym celom. Znajdowała się tu Izba Chorych, której szefował lekarz major Gisges. W izbie tej było 30 łóżek szpitalnych zawsze gotowych do przyjęcia chorych. Podkowa zapewne pamięta młodą Rosjankę Wierę, która tuż po ukończeniu szkoły pielęgniarskiej przyjechała do Zambrowa aby podjąć pierwszą w swoim życiu pracę.

Miała świadectwo z tak dobrym wynikiem, że wszyscy dziwili się czemu tu przyjechała. Zachwycał się nią nie tylko doktor Abramiec, ale także ówczesny ordynator szpitala. Na kilka dni przed napaścią Niemiec na Związek Radziecki przywieziono młodego rosyjskiego żołnierza. Diagnoza wykazała rozległy atak wyrostka robaczkowego. Wiera pomyliła zastrzyki, zamiast dożylnego podała mu domięśniowy. Nie było żadnego ratunku. Żołnierz umierał trzy dni. Ordynator wezwał do siebie Wierę, zapytał tylko czy jest świadoma tego, co zrobiła. Kiedy ta skinęła głową dał jej trzy sekundy na opuszczenie pomieszczenia. Próbowała się tłumaczyć, na nic to się zdało. Wyjechała z Zambrowa jeszcze tego samego dnia. Za dwa dni wybuchła wojna niemiecko – sowiecka.

Luty 1942 roku zapisał się w murach tego budynku krwawą zbrodnią. Niemcy przystąpili do likwidacji żydowskiego getta jakie znajdowało się w budynkach koszarowych. Żydzi wiedzieli co ich czeka. Postanowili ratować dzieci. Dlatego zdrowe dzieci położyli do szpitalnych łóżek. Mieli nadzieję że Niemcy oszczędzą chore dzieci. Stało się inaczej. W mroźny lutowy poranek pijani niemieccy żołnierzy weszli do szpitala. Do tych dzieci strzelali dla zabawy jak do kaczek, co mniejsze brali za nogi, rozbijali głowy uderzając o mur. Nakazano potem okolicznym miejscowym chłopom by powynosili i furmankami swoimi zawieźli zwłoki na cmentarz prawosławny przy ul. Mazowieckiej. Zakazano im też by komukolwiek opowiadali o tym co widzieli, pod karą śmierci. Jednym z tych chłopów był mój dziadek – Edward Kulesza od którego pochodzi ta relacja.

Janusz Kulesza

---

Poniżej - zbiór linków do wszystkich części wcześniej publikowanych cykli Janusza Kuleszy: „Starszy Brat”, „Zapach Mojego Domu” i „Most do Przeszłości”.


TAMTE LATA, TAMTE DNI:
Cz. 4. Nocna wizyta
Cz. 3. Ze wspomnień ojca Lucjana
Cz. 2. Piętno Oświęcimia
Cz. 1. Każdy kij ma dwa końce

STARSZY BRAT:
Cz. 10. Rozmowa z ojcem
Cz. 9. Miłość i okupacja
Cz. 8. Cień synagogi
Cz. 7. Luty 1942
Cz. 6. Kromka chleba
Cz. 5. Październik 1939
Cz. 4. Pogrzeb
Cz. 3. Szabas
Cz. 2. Święto Trąbek
Cz. 1. Znak krzyża


ZAPACH MOJEGO DOMU:
O tym jak powstało Miasto Zambrów
O tym, jak powstała nazwa Czerwony Bór
Legenda o Pysznym Janku
O dzikiej świni w Zambrowie
Ambasada
Kaplica na cmentarzu
Kara
Krajobraz po zamachu
O Henryku Chęcińskim
O Jankielu Manesie
O Tadeuszu Horochu
O tym, jak kobyła Baśka trafiła na bal weterynarzy
O tym, jak zginęła trybuna w Zambrowie
Opowieść Tadeusza Andrzeja Klimaszewskiego
Rok 1920
Święta Barbara


MOST DO PRZESZŁOŚCI
Kiedy umiera człowiek, ginie biblioteka
Epizod
O wieżach z kościoła pod wezwaniem Świętej Trójcy
Ślub Raisy Jabłonki
W letni poranek
Włoski ślad w Zambrowie
Wacław von Horoch
August Kaüfman
Kino "Modern"
Kino "Słońce"
Gordon
Na zambrowskim rynku
Z historii 71 Pułku Piechoty
Spółdzielnia Mleczarska „Zambrowianka” w Zambrowie