Sześćdziesiąt lat temu ruszyły maszyny Zambrowskich Zakładów Przemysłu Bawełnianego

Symbolem forsownego uprzemysłowienia komunistycznej Polski w pierwszej połowie lat 50. XX w. jest niewątpliwie Nowa Huta. Jednak w tym samym czasie, gdy pod Krakowem budowano kombinat metalurgiczny, ponad 400 km na północ powstawał inny kombinat – bawełniany. 21 lipca 1954 r., w przededniu 10. rocznicy powstania Polski Ludowej, ruszyły pierwsze maszyny przędzalni Zambrowskich Zakładów Przemysłu Bawełnianego.

Gdy planowano zambrowską inwestycję, zakładano, że w kombinacie zostanie zatrudnionych ok. 4,5 tys. osób. Zambrów liczył wtedy ok. 3,7 tys. mieszkańców. Umieszczenie w małym mieście, jakim był Zambrów, tak dużego zakładu przemysłowego spowodowało nie tylko zmianę oblicza gospodarczego miasta, lecz także jego struktury społecznej, kulturowej i politycznej oraz przyczyniło się do industrializacji najbliższej okolicy. Decyzja lokalizacyjna przynajmniej częściowo wynikała z przesłanek politycznych i chęci „proletaryzacji” okolicy. Także kierunki rozwoju miasta zostały podporządkowane potrzebom ZZPB i jego pracowników.

Dominacja ZZPB była zauważalna zarówno w gospodarce, jak i np. w edukacji – w Zambrowie rozwijano przede wszystkim szkolnictwo zawodowe. Dysproporcje w rozwoju miasta (i częściowo również regionu), wywołane przez umieszczenie kombinatu bawełnianego w Zambrowie, miasto i jego mieszkańcy odczuli szczególnie dotkliwie w dobie przemian ustrojowych lat 90. XX w. Historię powstania i funkcjonowania kombinatu opisał przed kilkoma laty Andrzej Zawistowski w książce „Kombinat. Dzieje Zambrowskich Zakładów Przemysłu Bawełnianego – wielkiej inwestycji planu sześcioletniego”. W 60 rocznicę rozruchu fabryki, książka ta ukazuje się jako e-book.

Książka Andrzeja Zawistowskiego pokazuje czterdziestopięcioletnie funkcjonowanie Zambrowskich Zakładów Przemysłu Bawełnianego – fabryki zbudowanej w mieście pozbawionym tradycji przemysłowej, w którym pierwotnie mieszkało mniej osób niż miała liczyć załoga powstającego przedsiębiorstwa. Autor ciekawie opisuje dzieje budowy i funkcjonowania kombinatu, który w 1956 r. stał się jednym z najbardziej znanych symboli zerwania ze stalinowską propagandą sukcesu. Na tle dziejów fabryki zostały także przedstawione warunki życia i pracy w niewielkim mieście w epoce Polski Ludowej. Dzięki temu na przykładzie Zambrowa czytelnik może poznać zmiany gospodarcze, społeczne, mentalne, kulturowe i polityczne, do jakich doszło w wyniku lokalizacji dużej inwestycji przemysłowej w małym mieście.

Książkę „Kombinat” w najpopularniejszych formatach e-book (EPUB, MOBI, PDF) można pobrać ze strony Biblioteki Cyfrowej Instytutu Pamięci Narodowej.