Opowiedz historię swojej miejscowości: Ślub Piłsudskiego w Paproci Dużej

Dziś publikujemy pierwszy artykuł z cyklu „opowiedz historię swojej miejscowości”. Dotyczy on pięknej wsi położonej na południowy-zachód od Zambrowa, w której obecnie mieszka około 450 mieszkańców. Jest tam m.in. Szkoła Podstawowa oraz domy usytuowane na planie koła wokół kościoła. To właśnie tam ślub brał Józef Piłsudski! Mowa o Paproci Dużej.

Miejscowość Paproć Duża została założona ok. XVIII wieku. Do czasów wojny wieś zamieszkiwali osadnicy niemieccy. W latach sześćdziesiątych rozebrano kościół ewangelicki, w którym 15 lipca 1899 Józef Piłsudski oraz Maria z Koplewskich Juszkiewiczowa wzięli ślub. W ramach cyklu „opowiedz historię swojej miejscowości” chcielibyśmy przedstawić historyczny związek Józefa Piłsudskiego z miejscowością Paproć Duża.

Pierwszy związek małżeński Józef Piłsudski zawarł z „Piękną Panią”, rozwódką Marią Koplewską Juszkiewiczową, o rękę której konkurował z Romanem Dmowskim. Związek małżeński z „Piękną Panią” miał miejsce we wsi Paproć Duża 15 lipca 1899 roku o godzinie 10.00 w obecności brata - Jana Piłsudskiego. Kapliczka w Paproci Dużej była filią parafii ewangelicko-augsburskiej w Łomży i obsługiwał ją długoletni proboszcz w Łomży, jednocześnie administrator parafii niemieckiej Paproć Duża i parafii polskiej w Węgrowie. Dla konspiratora, jakim był Józef Piłsudski, bardziej bezpiecznym miejscem dla zawarcia małżeństwa była wieś, a nie Łomża, gdzie urzędował gubernator.

Przyszła żona Józefa Piłsudskiego, Maria Juszkiewiczowa była bardzo znana w środowisku postępowej inteligencji wileńskiej. Jej dom był miejscem spotkań, rozmów i dyskusji, ale w sprawy partyjne nie była wciągnięta. Nazywano ja Piękną Panią. Piłsudski obracał się w tym samym środowisku, zatem bywał w jej domu. Miał także rywala, Romana Dmowskiego, który w latach 1893 – 1895 przebywał w Mitawie i często odwiedzał Wilno. Niektórzy badacze twierdzą, że późniejsza niechęć Piłsudskiego i Dmowskiego była właśnie spowodowana młodzieńczą rywalizacją o piękną kobietę.

Marię widywano i z Piłsudskim i z Dmowskim. Piłsudski był chętnie witany przez jej rodziców i małą córeczkę Wandę. Trzeba nadmienić, że Maria była rozwódką. Gdy miała szesnaście lat wyjechała na studia do Petersburga. Tam poznała inżyniera Mariana Juszkiewicza, był przystojny i bogaty. Pobrali się gdy Maria miała siedemnaście lat. Małżeństwo od początku nie układało się i mimo narodzin córki, szybko się rozpadło. Maria uzyskała rozwód i przeniosła się do Warszawy. Ponieważ była kilka razy aresztowana, dostała nakaz powrotu do miejsca urodzenia, czyli do Wilna. Tam poznała Piłsudskiego.

Oczywiście z powodu wcześniejszego małżeństwa i rozwodu Marii, niemożliwe było wzięcie ślubu katolickiego. Ponadto „Piękna Pani” uzyskała rozwód w kościele ewangelicko – reformowanym, zatem gdy zapadła decyzja o małżeństwie, Piłsudski musiał zmienić wyznanie. Zmiana wiary przez Marszałka była dyktowana jedynie uczuciem, jakim obdarzał tę wyjątkową kobietę, gdyż ostatecznie powrócił on na łono Kościoła Rzymskokatolickiego 22 lutego 1916 w trakcie walk legionowych, gdy poważnie zachorował na grypę.

Zastanawiający jest fakt, dlaczego Piłsudski zdecydował się na ślub w zaborze rosyjskim. Konieczność trzykrotnych zapowiedzi, a także spisanie aktu pod prawdziwymi nazwiskami, nie było zbyt bezpieczne dla ukrywającego się konspiratora. Praktyczniej byłoby wyjechać do Galicji, jednak wybrano kościół w Paproci Dużej.

Interesująca jest nie tylko sama historia związana z Piłsudskim, ale także losy kościoła, w którym udzielono mu ślubu. Ewangelicko – augsburski budynek został w latach 60-tych XX w. wykupiony przez miejscowego rolnika, a następnie zniszczony. Na jego miejscu stanęła obora. Mieszkańcy Paproci Dużej nie mogli jednak pogodzić się z losami kościoła. Sołtys wziął się do ciężkiej pracy, by przywrócić budynek. Zwłaszcza, że znajdował się on w wyjątkowym miejscu. Po zburzeniu dawnego budynku, kilkadziesiąt lat później, a dokładniej w latach 90-tych XX., sołtys wraz z mieszkańcami wsi podjęli się odbudowy świątyni. Tym razem jednak miał być to kościół katolicki.

Dziś wjeżdżając do Paproci Dużej, tak jak dawniej, niezależnie od tego, z której strony się przybywa, widać odbudowany budynek. Został on odtworzony na podstawie kilku zdjęć i postawiony na obraz dawnego obiektu. Tuż obok kościoła znajduje się szkoła podstawowa, która na pamiątkę wielkiego Marszałka, nazwana została jego imieniem.


Jeśli znacie inne wyjątkowe i ciekawe miejsca w powiecie zambrowskim i chcielibyście opowiedzieć o swojej miejscowości – napiszcie do nas. Postaramy się wysłuchać waszych opowieści i opublikować wybrane z nich na łamach Portalu. Na informacje i opowieści na temat lokalnej historii czekamy pod adresem [email protected].

Polecamy:
:: Opowiedz historię swojej miejscowości
:: 27 lat od objawień w Ostrożnem. Dziś uroczysta Msza Św.
:: Poznajemy duże historie małych miejscowości powiatu zambrowskiego - Poryte Jabłoń

Cykle Janusza Kuleszy:
TAMTE LATA, TAMTE DNI:
:: Cz. 10. Tragedia w Sławcu cz. 3
:: Cz. 9. Tragedia w Sławcu cz. 2
:: Cz. 8. Tragedia w Sławcu cz. 1
:: Cz. 7. Wigilia 1943 roku
:: Cz. 6. Polak Polakowi wilkiem
:: Cz. 5. Podkowa
:: Cz. 4. Nocna wizyta
:: Cz. 3. Ze wspomnień ojca Lucjana
:: Cz. 2. Piętno Oświęcimia
:: Cz. 1. Każdy kij ma dwa końce

STARSZY BRAT:
:: Cz. 10. Rozmowa z ojcem
:: Cz. 9. Miłość i okupacja
:: Cz. 8. Cień synagogi
:: Cz. 7. Luty 1942
:: Cz. 6. Kromka chleba
:: Cz. 5. Październik 1939
:: Cz. 4. Pogrzeb
:: Cz. 3. Szabas
:: Cz. 2. Święto Trąbek
:: Cz. 1. Znak krzyża

ZAPACH MOJEGO DOMU:
:: O tym jak powstało Miasto Zambrów
:: O tym, jak powstała nazwa Czerwony Bór
:: Legenda o Pysznym Janku
:: O dzikiej świni w Zambrowie
:: Ambasada
:: Kaplica na cmentarzu
:: Kara
:: Krajobraz po zamachu
:: O Henryku Chęcińskim
:: O Jankielu Manesie
:: O Tadeuszu Horochu
:: O tym, jak kobyła Baśka trafiła na bal weterynarzy
:: O tym, jak zginęła trybuna w Zambrowie
:: Opowieść Tadeusza Andrzeja Klimaszewskiego
:: Rok 1920
:: Święta Barbara

MOST DO PRZESZŁOŚCI
:: Kiedy umiera człowiek, ginie biblioteka
:: Epizod
:: O wieżach z kościoła pod wezwaniem Świętej Trójcy
:: Ślub Raisy Jabłonki
:: W letni poranek
:: Włoski ślad w Zambrowie
:: Wacław von Horoch
:: August Kaüfman
:: Kino "Modern"
:: Kino "Słońce"
:: Gordon
:: Na zambrowskim rynku
:: Z historii 71 Pułku Piechoty
:: Spółdzielnia Mleczarska „Zambrowianka” w Zambrowie