Przyczyny i skutki wypadków w rolnictwie w 2006 roku

Od kilku lat na terenie działania Oddziału Regionalnego KRUS w Zambrowie utrzymuje się jeden z najwyższych wskaźników wypadkowości w kraju. W dużej mierze spowodowane jest to wyspecjalizowaniem się gospodarstw w hodowli bydła mlecznego, pracochłonnego i jednocześnie stwarzającego szczególnie dużo zagrożeń kierunku produkcji rolniczej. W 2006 roku do Oddziału Regionalnego KRUS w Zambrowie rolnicy zgłosili 1240 zdarzeń wypadkowych, o 148 mniej niż w roku poprzednim i o 2088 mniej niż w rekordowym 2000 roku. Specjaliści z KRUS w Zambrowie podkreślają, że spadek liczby wypadków wśród rolników ubezpieczonych następuje systematycznie od 1997 roku – przeciętnie o 8% rocznie.

W całym kraju w 2006 roku KRUS odnotował ponad 32 tys. zgłoszeń wypadków. W wypadkach przy pracy rolniczej niemal 21 tys. ubezpieczonych rolników doznało stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, w tym 123 straciło życie. Tak duża ilość wypadków wynika ze specyfiki pracy rolnika. Zasadniczą cechą zawodu rolnika jest różnorodność czynności, które musi on wykonać lub z którymi się styka, ich rozproszenie oraz duża nieregularność warunków, w jakich przebiega praca. Wszystko to sprawia, że w gospodarstwach rolnych występuje ogromna liczba zagrożeń dla zdrowia i życia. Stąd też rolnicy, częściej niż osoby wykonujące inne zawody, narażeni są na wypadki przy pracy.

W 2000 roku co piąty wypadek dziecka przy pracy rolniczej w Polsce, wydarzył się na terenie działania Oddziału Regionalnego KRUS w Zambrowie. Wówczas dzieci stanowiły około 9% poszkodowanych. W latach następnych liczba nieszczęśliwych zdarzeń z udziałem najmłodszych znacząco zmalała, jednak nadal była najwyższa w kraju. Wypadkom przy pracy rolniczej ulegali tu przede wszystkim gimnazjaliści (dzieci w wieku 13 – 15 lat).

Dwie trzecie poszkodowanych doznaje stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. W 2006 roku z tego tytułu przyznano 836 jednorazowych odszkodowań, w tym 72 za uszczerbek przekraczający 10% oraz 4 odszkodowania z tytułu śmierci (o 1 mniej, niż przed rokiem). Problem wypadków przy pracy rolniczej dotyczy głównie mężczyzn (stanowią 2/3 poszkodowanych), przede wszystkim osoby w wieku 35 – 55 lat.

Specjaliści stwierdzili, że największe ryzyko zaistnienia wypadku występuje w miesiącach letnich (podczas spiętrzania się prac polowych) oraz w miesiącach zimowych – przy dużym oblodzeniu nawierzchni. W 2006 roku do wypadków w rolnictwie najczęściej dochodziło w poniedziałki, przede wszystkim w godzinach popołudniowych. Przeciętnie, na jeden tysiąc ubezpieczonych odszkodowania otrzymało 17 osób. Najwięcej w powiecie zambrowskim i wysokomazowieckim, najmniej - w kolneńskim. W 2006 roku najwyższy wskaźnik wypadkowości odnotowano w gminie Nowogród, Kulesze Kościelne, Goniądz i Szczuczyn, a najniższy w gminie Stawiski, Mały Płock, Zbójna, Grabowo i Boguty Pianki.

Najczęstsze wydarzenia powodujące wypadki
Blisko połowę wszystkich wypadków przy pracy rolniczej stanowią upadki osób na skutek potknięcia lub poślizgnięcia się albo upadki z wysokości.

Do najczęstszych przyczyn wypadków należą:
:: Potknięcia lub poślizgnięcia - z reguły nie powodują poważniejszych urazów. Przytrafiają się częściej kobietom niż mężczyznom. Dochodzi do nich głównie na podwórzu gospodarstwa, przeważnie w miesiącach zimowych.
:: Upadki z wysokości - spośród wszystkich wydarzeń najczęściej powodują urazy w zakresie od 5% do 10% uszczerbku na zdrowiu. Dochodzi do nich głównie w budynkach gospodarskich (np. w stodołach), przede wszystkim w miesiącach letnich, podczas zwózki płodów oraz przy zrzucaniu ze stropów i sąsieków siana lub słomy.
:: Uderzenia, przygniecenia i pogryzienia przez zwierzęta - rzadko powodują urazy przekraczające 10% uszczerbku na zdrowiu. Dochodzi do nich głównie w oborach, podczas wykonywania prac związanych z obsługą bydła mlecznego, najczęściej w miesiącach letnich (wypędzanie krów na pastwisko).
:: Pochwycenia i uderzenia przez części ruchome maszyn i urządzeń - przytrafiają się głównie mężczyznom, podczas typowej eksploatacji maszyn i urządzeń oraz przy wykonywaniu ich napraw, remontów i konserwacji.
:: Przejechania, uderzenia i pochwycenia przez środek transportu w ruchu - spośród wszystkich wydarzeń najczęściej powodują poważne urazy, przekraczające 10% uszczerbku na zdrowiu. Dochodzi do nich przede wszystkim na podwórzu gospodarstwa oraz na drogach publicznych i dojazdowych do pól.
:: Upadki przedmiotów - przytrafiają się prawie wyłącznie mężczyznom, najczęściej podczas wykonywania prac porządkowych i remontowych oraz przy ścince drzew.

Do wypadków śmiertelnych dochodzi najczęściej w wyniku upadku osób z wysokości oraz przejechania, uderzenia i pochwycenia przez środek transportu w ruchu.

Najczęstsze okoliczności, w jakich dochodzi do wypadków
Zdecydowana większość wypadków, bo aż 83 %, ma miejsce bezpośrednio w obejściu gospodarstwa rolnego – na podwórzu, bądź w budynkach gospodarskich. Przede wszystkim w trakcie wykonywania czynności bezpośrednio związanych z obsługą bydła mlecznego (głównie karmienie i dojenie krów) oraz podczas porządkowania obejścia, remontowania budynków czy zagród, albo konserwowania lub naprawiania maszyn itp. W 2006 roku co trzeci wypadek powodujący uszczerbek na zdrowiu miał miejsce podczas pracy z udziałem maszyn i urządzeń rolniczych, takich jak: przyczepy i przyczepki jednoosiowe (61 wypadków), ciągniki rolnicze (45 wypadków), pilarki tarczowe (36 wypadków), pilarki łańcuchowe (12 wypadków), rozrzutniki obornika (10 wypadków). kombajny zbożowe (9 wypadków), Prasy zbierające (7 wyp.), młynki i śrutowniki (6 wyp.), kombajny ziemniaczane (5 wyp.).

Do wypadków z udziałem maszyn i urządzeń rolniczych dochodzi najczęściej podczas typowej ich eksploatacji (np. przy cięciu drewna na pilarce tarczowej), a także w trakcie ich regulowania, konserwowania i naprawiania oraz przy wchodzeniu i schodzeniu z ciągników, przyczep i maszyn. Każdego roku rejestrowanych jest szereg zdarzeń, w których jedną z głównych przyczyn powstania wypadku była wada konstrukcyjna środka produkcji. Są to m.in. drabiny wykonane przez samych rolników – 38 wypadków w 2006 r. oraz maszyny i urządzenia skonstruowane we własnym zakresie lub przez nieokreślonych rzemieślników (np. pilarki tarczowe – 27 wypadków; przyczepki – 6 wypadków; wyciągi linowe – 3 wypadki).

Najczęstsze przyczyny wypadków w rolnictwie
Do wypadków najczęściej dochodzi wówczas, gdy na niski poziom bezpieczeństwa pracy w gospodarstwie rolnym nałoży się niewłaściwe zachowanie poszkodowanego w krytycznym momencie. Znacznie rzadziej o zaistnieniu wypadku decydują czynniki niezależne od poszkodowanego czy rolnika. Niewłaściwe zachowanie się wynika głównie z niedostrzegania zagrożeń i nieznajomości podstawowych zasad bezpiecznej pracy. Bardzo często jest efektem ich lekceważenia, usprawiedliwianego przez poszkodowanych pośpiechem czy nieostrożnością. Niski poziom bezpieczeństwa pracy w gospodarstwach rolnych w dużej mierze wynika z zaniedbań: nieuporządkowane ciągi komunikacyjne, uszkodzone lub zdjęte osłony elementów ruchomych maszyn, prowizoryczne zagrody, spróchniałe drabiny itp. W istotnym stopniu o poziomie bezpieczeństwa pracy decydują też czynniki ekonomiczne: brak środków na zakup nowoczesnych i bezpiecznych maszyn, czy modernizację budynków gospodarskich.